خانه » سلامت » بهداشت دستگاه گوارشی » یبوست و درمان آن
درمان یبوست مزمن

یبوست و درمان آن

بازدیدها: 8

یبوست زمانی رخ می‌دهد که فرد در دفع مدفوع مشکل داشته باشد. درمان‌های خانگی و تغییر سبک زندگی اغلب به رفع این مشکل کمک می‌کنند اما گاهی اوقات به مراقبت پزشکی نیاز است.

یبوست دلایل بسیاری مانند عبور بیش‌ازحد کند مدفوع از روده بزرگ دارد. هرچه عبور غذا از دستگاه گوارشی کندتر باشد، روده بزرگ آب بیشتری جذب می‌کند و مدفوع سفت‌تر می‌شود. می‌توان گفت فردی که 3 بار در هفته اجابت مزاج دارد دچار یبوست است. گاهی اوقات یبوست ناشی از مسدود شدن روده بزرگ است. در این مورد فرد نیاز به مراقبت پزشکی فوری دارد. در سایر موارد این مشکل ممکن است ناشی از کمبود فیبر یا آب در بدن باشد.

این مقاله دلایل اصلی یبوست و نحوه درمان یا پیشگیری از آن را برای شما بیان می‌کند.

علائم

علائم اصلی یبوست به شرح زیر است:

  • سختی در دفع مدفوع
  • احساس فشار در زمان دفع مدفوع
  • دفع مدفوع کمتر نسبت به مواقع عادی
  • مدفوع ناصاف، خشک و سفت

دیگر نشانه‌های یبوست:

  • درد و گرفتگی در شکم
  • احساس نفخ
  • حالت تهوع
  • کمبود اشتها

عوارض یبوست

یبوست به‌تنهایی موجب احساس ناراحتی در فرد می‌شود اما به‌طورمعمول خطر جانی ندارد. بااین‌وجود درصورتی‌که یبوست نشان از یک بیماری زمینه‌ای جدی‌تر مانند سرطان کولورکتال (روده بزرگ) یا شروع آسیب بیشتر باشد، به مشکل جدی تبدیل می‌شود.

یبوست چه آسیب‌هایی به دنبال دارد؟

  • خونریزی مقعد به خاطر زور زدن در هنگام دفع مدفوع
  • شقاق معقد که به پارگی‌های کوچک اطراف معقد گفته می‌شود
  • بواسیر علامت‌دار که به رگ‌های خونی متورم و ملتهب در معقد گفته می‌شود
  • انقباض مدفوع یعنی زمانی که مدفوع راکد می‌ماند و در راست‌روده جمع می‌شود و باعث انسداد مکانیکی می‌شود.

از دیگر پیامدهای احتمالی می‌توان به کاهش کیفیت زندگی و افسردگی اشاره کرد. رعایت توصیه‌های پزشکی مرتبط می‌تواند به پیشگیری از یبوست کمک کند.

علت یبوست چیست؟

موارد زیر از دلایل ایجاد یبوست هستند:

1- کمبود فیبر در رژیم غذایی

کسانی که در رژیم غذایی خود فیبر بیشتری مصرف می‌کنند کمک دچار یبوست می‌شوند. این بدان دلیل است که فیبر حرکات منظم روده را بخصوص در زمان که با آب‌رسانی مناسب همراه باشد افزایش می‌دهد.

غذاهای غنی از فیبر به شرح زیر است:

  • میوه‌ها
  • سبزیجات
  • همه حبوبات
  • آجیل
  • عدس، نخود و سایر حبوبات

غذاهایی که فیبر کمی دارند عبارت‌اند از:

  • مواد غذایی پرچرب مانند پنیر، گوشت و تخم‌مرغ
  • غذاهای بسیار فراوری‌شده مانند نان سفید
  • فست فودها، چیپس و دیگر غذاهای آماده

2- بی‌تحرکی

فعالیت بدنی کم ممکن است باعث یبوست شود. تحقیقات نشان داده‌اند که افرادی که فعالیت فیزیکی مناسبی دارند ازجمله ورزشکاران ماراتن کمتر از سایر افراد به یبوست مبتلا می‌شوند اگرچه دلیل دقیق این مسئله نامشخص است. تحقیقی که در سال 2013 انجام شد نشان داد که افزایش تحرک به بهبود یبوست در میان افراد مسن کمک می‌کند. کسانی که چند روز یا چند هفته را در رختخواب می‌مانند یا روی صندلی می‌نشینند بیشتر با خطر گرفتار شدن با یبوست مواجه هستند.

3- مصرف برخی داروها

برخی داروها نیز خطر ابتلا به یبوست را افزایش می‌دهند که عبارت‌اند از:

مسکن‌های مخدر: این داروها حاوی کدئین ، اکسی کدون و هیدرومورفون هستند.

داروهای ضدافسردگی سه حلقه‌ای: این داروها حاوی آمی تریپتیلین و ایمی پرامین هستند.

برخی داروهای ضد تشنج : نمونه‌ها حاوی فنی توئین و کاربامازپین هستند.

مسدودکننده‌های کانال کلسیم: این داروها فشارخون را پایین می‌آورند و انواع خاصی از آن ضربان قلب را کاهش می‌دهند و حاوی دیلتیازم و نیفدیپین هستند.

آنتی‌اسیدهای حاوی آلومینیوم: این داروها حاوی آمفوژل و Basaljel هستند.

آنتی‌اسیدهای حاوی کلسیم: یک نمونه Tums است

داروهای ادرارآور: این داروها مایعات اضافی را از بدن دفع می‌کنند و حاوی هیدروکلروتیازید و فورزماید  هستند.

مکمل‌های آهن: پزشکان این مکمل‌ها را برای درمان نارسایی کمبود آهن تجویز می‌کنند.

4- سندرم روده تحریک‌پذیر

کسانی که عملکرد روده آن‌ها با مشکل مواجه است مانند سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS)، بیشتر از سایر افراد در معرض خطر یبوست هستند. افراد مبتلا به IBS مشکلات زیر را تجربه می‌کنند:

  • درد شکم
  • نفخ
  • اتساع شکم
  • تغییر در حجم یا غلظت مدفوع

یبوست همراه با IBS ممکن است در طول زمان نوسان داشته باشد. و وقتی یبوست وجود ندارد، ممکن است اسهال ایجاد شود.

5- بالا رفتن سن

شیوع یبوست با بالا رفتن سن افزایش می‌یابد. تا 40 درصد از افراد مسن جامعه ممکن است یبوست را تجربه کنند. دلیل دقیق این مسئله مشخص نیست، ممکن است دلیل آن این باشد که هرچه سن افراد بالاتر می‌رود، عبور غذا از دستگاه گوارش بیشتر طول می‌کشد. بسیاری از افراد در سنین بالاتر تحرک کمتری دارند که از دلایل ابتلا به یبوست محسوب می‌شود

بیماری‌ها، مصرف دارو و مصرف کم فیبر و آب ممکن است عوامل دیگری باشند که با بالا رفتن سن افزایش می‌یابند.

6- تغییر در روال زندگی معمول

برای مثال وقتی شخصی به سفر می‌رود، روال زندگی او تغییر می‌کند. این امر ممکن است بر سیستم هاضمه او تأثیر بگذارد. در مقاله‌ای که در سال 2008 منتشرشده است، دانشمندان از 83 نفر درباره تغییرات گوارشی آن‌ها در طول سفری که به خارج از آمریکا داشته‌اند سؤال پرسیدند. نتایج نشان داد که 9% از افراد در زمان سفر به یبوست دچار شده‌اند. تغییر وعده غذایی، خواب و استفاده از توالت در حین سفر نسبت به روال معمول می‌توانند خطر یبوست را افزایش دهند.

7- استفاده بیش‌ازحد از ملین‌ها

برخی افراد در مورد اجابت مزاج نداشتن خود نگران هستند و برای رفع این مشکل بیش‌ازحد از ملین‌ها استفاده می‌کنند. ملین‌ها به حرکات روده کمک می‌کنند اما استفاده مرتب از برخی ملین‌ها باعث می‌شود بدن به آن‌ها عادت کند. این کار باعث می‌شود فرد زمانی که دیگر به آن نیاز ندارد نیز به مصرف ادامه دهد. همچنین شخص ممکن است مجبور شود برای داشتن همان اثر قبلی دوز بیشتری از ملین را مصرف کنند. به‌عبارت‌دیگر بدن به ملین‌ها عادت می‌کند بخصوص ملین‌های محرک. این بدان معناست که هر چه فرد بیشتر به ملین‌ها عادت کند در صورت قطع مصرف آن‌ها بیشتر درخطر ابتلا به یبوست قرار می‌گیرد.

استفاده بیش‌ازحد از ملین‌ها مشکلات زیر را به همراه دارد:

  • کم‌آبی بدن
  • عدم تعادل الکترولیت
  • آسیب به اندام‌های داخلی

برخی از این عوارض می‌توانند کشنده باشند. به همین دلیل، افراد باید قبل از شروع به استفاده از ملین‌ها با متخصصان مشورت نمایند.

8- عدم اجابت مزاج به‌موقع

اگر یک فرد از خواست بدن برای اجابت مزاج غافل باشد، این نیاز ممکن است به‌تدریج کاهش یابد تا جایی که این نیاز از بین برود. بااین‌وجود، هر چه رفتن به توالت را به تأخیر بیندازند، مدفوع خشک‌تر و سفت می‌شود. این امر خطر انقباض مدفوع را افزایش می‌دهد.

9- ننوشیدن آب کافی

نوشیدن منظم آب کافی می‌تواند به کاهش خطر یبوست کمک کند. نوشیدنی‌های دیگری مانند آب‌میوه‌ها و آب سبزیجات طبیعی و سوپ‌های آبکی نیز برای آب‌رسانی مناسب هستند.  به خاطر داشته باشید که برخی مایعات خطر کم‌آبی بدن را افزایش می‌دهند و یبوست را در برخی افراد بدتر می‌کنند. برای مثال کسانی که مستعد یبوست هستند باید مصرف نوشابه‌های کافئین دار، قهوه و الکل را کاهش دهند.

10- مشکلات کولورکتال

برخی شرایط سلامتی تأثیرگذار بر روده بزرگ ممکن است مانع عبور مدفوع شوند یا آن را محدود کنند که درنهایت به یبوست منتهی می‌شود.

نمونه‌های این شرایط عبارت‌اند از:

  • تومورهای سرطانی
  • فتق
  • بافت جوشگاه (اسکار)
  • دیورتیکولیت
  • تنگی کولورکتال، که به باریک شدن غیرطبیعی روده بزرگ یا راست‌روده گفته می‌شود

11- شرایط دیگر

برخی شرایط پزشکی نیز ممکن است باعث یبوست شوند یا با آن ارتباط داشته باشند. این موارد شامل موارد زیر هستند:

مشکلات عصبی : ام اس (یا مولتیپل اسکلروزیس)، بیماری پارکینسون، سکته، آسیب‌های نخاعی و انسداد مزمن روده ممکن است باعث یبوست شوند.

شرایطی که با عملکرد هورمونی، الکترولیت‌ها یا عملکرد کلیه در ارتباط هستند: اورمی، دیابت، هیپرکلسمی و کم‌کاری تیروئید.

انسداد روده: انسداد روده ممکن است در صورتی رخ بدهد که یک تومور بخشی از سیستم گوارشی را مسدود کرده باشد یا به آن فشار بیاورد.

مشکلات تأثیرگذار بر دستگاه گوارش: یبوست ممکن است در اثر بیماری سلیاک، IBD و دیگر بیماری‌های التهابی رخ بدهد

روش‌های درمانی سرطان: شیمی‌درمانی یا مسکن‌های مخدر نیز ممکن است باعث یبوست شوند

 یبوست در کودکان و نوزادان

یبوست ممکن است گاهی بر کودکان و نوزادان اثر بگذارد. بخش‌های زیر به طور دقیق‌تر به این مسئله می‌پردازد.

نوزاد تازه متولدشده

اگر مکونیوم یعنی همان اولین مدفوع نوزاد ظرف 48 ساعت پس از تولد دفع نشود، نوزاد ممکن است به بیماری هیرشپرونگ

مبتلا باشد. در این بیماری بخشی از روده بزرگ فاقد سلول‌های عصبی مشخصی است و مدفوع نمی‌تواند در ناحیه تحت تأثیر روده بزرگ حرکت کند که موجب تجمع مدفوع در پشت این ناحیه می‌شود. پزشک معمولاً می‌تواند این علائم را مشخص کند و جراحی را به‌عنوان درمان توصیه می‌کند. در بیشتر موارد نتیجه خوبی برای نوزاد وجود دارد.

نوزادان

اگر نوزاد شیرخوار یک هفته اجابت مزاج نداشته باشد، این معمولاً مشکلی محسوب نمی‌شود. نوزادان شیرخوار معمولاً دچار یبوست نمی‌شوند. بااین‌وجود اگر والدین یا پرستاران نگران کار کردن شکم نوزاد باشند می‌توانند به دنبال توصیه‌های پزشکی باشند.

در اغلب موارد، یبوست زمانی رخ می‌دهد:

  • زمانی که نوزاد برای اولین بار شروع به مصرف غذای کودک می‌کند
  • در طول از شیرگیری
  • در طول آموزش توالت رفتن
  • در زمان استرس

اگر نوزاد درحالی‌که غذای کودک مصرف می‌کند دچار یبوست شود، می‌توان بین غذاها آب بیشتری به نوزاد داد. والدین و پرستاران نباید آب زیادی به غذای کودک اضافه کنند.

اگر نوزاد قبلاً غذای جامد و سفت مصرف کرده است، ممکن است به فیبر و آب بیشتری در رژیم غذایی خود نیاز داشته باشد. میوه‌ها می‌توانند گزینه خوبی باشند. بااین‌وجود، درصورتی‌که کودک تمایلی به خوردن ندارد او را مجبور نکنید زیر این کار باعث ایجاد استرس می‌شود.

کودک ممکن است در زمان آموزش توالت رفتن به خاطر استرس داشتن دچار یبوست شود، بخصوص اگر محل نگهداری و مهدکودک او تازه تغییر کرده باشد. باید به کودک زمان کافی داد تا اجابت مزاج خود را کامل کند.

جدا از عبور مدفوع، علائم دیگری نیز وجود دارند که نشان‌دهنده یبوست در کودکان است که شامل موارد زیر است:

  • شکم سفت یا بادکرده
  • انرژی کم
  • کاهش اشتها
  • کج‌خلقی

یبوست در بارداری

طبق نتایج یک تحقیق، حدود 40% از زنان یبوست را در بارداری تجربه می‌کند.

این امر ناشی از عوامل زیر است:

  • تغییرات هورمونی
  • تغییراتی فیزیکی مثلاً زمانی که رحم به روده‌ها فشار می‌آورد
  • تغییر رژیم غذایی یا فعالیت بدنی

بسیاری از زنان در طول بارداری مکمل آهن دریافت می‌کنند. این امر ممکن است با ابتلا به یبوست یا تغییرات دیگر در عادات روده ارتباط داشته باشد.

درمان

یبوست معمولاً بدون نیاز به درمان با تجویز پزشک درمان می‌شود. در بیشتر موارد، تغییر سبک زندگی مانند انجام ورزش بیشتر، افزایش مصرف فیبر و نوشیدن آب بیشتر می‌تواند مفید باشد.

صرف زمان کافی برای دفع مدفوع بدون استرس یا توقف نیز مفید است. همچنین نباید از خواست بدن برای اجابت مزاج غافل شد.

ملین‌ها در کوتاه‌مدت می‌توانند علائم را بهبود ببخشند اما تنها در صورت ضرورت و همراه با مراقبت باید از آن‌ها استفاده کرد زیرا برخی ملین‌ها می‌توانند عوارض جانبی شدیدی داشته باشند.

سازمان غذا و دارو (FDA) توصیه می‌کند قبل از استفاده از ملین‌ها با پزشک مشورت شود و دستورالعمل‌های روی برچسب را رعایت گردند.

اگر یبوست ادامه داشته باشد، فرد مبتلا باید به پزشک مراجعه کند زیرا ممکن است به داروی قوی‌تری نیاز داشته باشد. پزشک ممکن است وجود بیماری‌های زمینه‌ای را نیز در فرد بررسی کند. ثبت حرکات روده، ویژگی‌های مدفوع و رژیم غذایی و عوامل دیگر نیز می‌تواند به یافتن درمان مناسب کمک کنند.

درمان‌های طبیعی و خانگی

مصرف فیبر بیشتر

بزرگ‌سالان باید هر روز 25-31 گرم فیبر بخورند. میوه‌ها و سبزیجات تازه و غلات غنی‌شده فیبر بالایی دارند.

اضافه کردن مواد حجیم کننده حاوی فیبر به وعده غذایی می‌تواند به نرم کردن مدفوع و راحتی اجابت مزاج کمک کند. یک گزینه اضافه کردن یک قاشق سوپ‌خوری سبوس گندم به وعده صبحانه یا ماست یا اسموتی است.

 نوشیدن آب

نوشیدن آب به آب‌رسانی بدن و پیشگیری از یبوست کمک می‌کند.

ورزش منظم

ورزش منظم فرایندهای بدن ازجمله عبور مدفوع را منظم‌تر می‌سازد.

پایه‌گذاری یک روال منظم

یک زمان یا مکان را بدون اجبار در اجابت مزاج به رفتن به دستشویی اختصاص دهید.

مدفوع خود را نگه ندارید

پاسخ به خواست بدن برای عبور مدفوع به پیشگیری از یبوست کمک می‌کند.

بالا آوردن پاها

عده‌ای از افراد درصورتی‌که پاهای خود را روی یک سکوی کوتاه مانند یک پله می‌گذارند درحالی‌که زانوهای آن‌ها بالاتر از ران قرار می‌گیرد اجابت مزاج راحت‌تری دارند.

ملین‌ها

برخی ملین‌ها بدون نسخه در دسترس هستند، درحالی‌که بقیه آن‌ها تنها به تجویز پزشک و نسخه در دسترس قرار می‌گیرند. افراد بیمار تنها در صورتی باید از ملین‌ها استفاده کنند که تغییر سبک زندگی فایده‌ای نداشته باشد و قبل از استفاده بهتر است با پزشک مشورت شود.

دیگر گزینه‌های درمانی

اگر ملین‌ها تأثیرگذار نبودند، ممکن است نیاز باشد پزشک به شکل دستی یا با جراحی مدفوع سفت شده را خارج کند. اگر یبوست به درمان پاسخ ندهد و درصورتی‌که علائم دیگری وجود داشته باشند پزشک ممکن است تصویربرداری شکمی‌مانند سی‌تی‌اسکن یا ام آر آی یا اشعه ایکس را توصیه کند تا مشخص شود که آیا انسدادی درنتیجه بیماری زمینه‌ای در روده وجود دارد یا خیر.

درصورتی‌که بیماری زمینه‌ای وجود داشته باشد شخص ممکن است نیاز به داروها یا جراحی نیاز داشته باشد. بسته به نتیجه آزمایش و پاسخ فرد به دارو و جراحی، ممکن است به درمان دیگری نیاز باشد.

درمان‌های تکمیلی و جایگزین

تحقیقی که در سال 2015 انجام شد به این نتیجه رسید که استفاده از طب سوزنی و داروهای گیاهی می‌تواند مفید باشد اما به شواهد بیشتری برای تأیید فایده این روش‌ها لازم است. گفته می‌شود استفاده از داروهای گیاهی مبحث پیچیده‌ای است و افراد باید قبل از استفاده از آن‌ها با پزشک مشورت کنند زیرا ممکن است عوارض جانبی داشته باشند.

چه زمان باید به پزشک مراجعه کرد:

در صورت مشاهده علائم زیر باید به پزشک مراجعه کرد:

  • احساس ناراحتی شدید یا علائم پیش‌رونده
  • یبوستی که ناگهان بدون دلیل مشخص شروع می‌شود
  • یبوست مداوم که به تغییر سبک زندگی پاسخ نمی‌دهد
  • وجود خون در مدفوع یا خونریزی در مقعد
  • درد ماندگار در شکم یا کمر
  • مشکل در دفع گاز شکم
  • تب
  • استفراغ
  • کاهش وزن غیرمنتظره

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *